Regionalne Izby Obrachunkowe - nowelizacja ustawy

8 czerwca br. Sejm uchwalił nowelizację ustawy o Regionalnych Izbach Obrachunkowych, którą Senat przyjął bez poprawek. Zapisy artykułu piątego są niezgodne z Konstytucją i ograniczają  samorządność gmin. RIO będą teraz mogły kontrolować gospodarkę finansową samorządów, nie tylko na podstawie kryterium legalności jak obecnie, ale także gospodarności i rzetelności. Zmiana zakłada też, że kontrola w zakresie zadań  zleconych przez administracje rządową, będzie mogła być prowadzona także pod względem kryterium celowości. Kolejne wprowadzone przepisy to zawieszenie i odwołanie organów gminy – prezydenta, rady. To w zasadzie zniesienie samorządności. Konstytucja określa samodzielność gminy oraz nadzór powołanych do tego instytucji państwa jedynie w zakresie zgodności podejmowanych decyzji z prawem.

Przepis w takim brzmieniu jest niezgodny z art. 171 Konstytucji RP, który stanowi, że:

„1. Działalność samorządu terytorialnego podlega nadzorowi z punktu widzenia legalności.

2. Organami nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego są Prezes Rady Ministrów i wojewodowie, a w zakresie spraw finansowych regionalne izby obrachunkowe.

Ocena wydania środków finansowych w mieście na inwestycję (np. budynek biblioteki) przez kontrolującego pracownika RIO może być w większości przypadków negatywna, bo łatwo zakwestionować celowość, rzetelność czy udowodnić, że można było coś zbudować taniej, bo budynek mniejszy, o niższym standardzie też by spełniał swoje funkcje a byłby tańszy. Ocena i nadzór merytoryczny należy dzisiaj do mieszkańców (w drodze wyborów i ewentualnych referendów) oraz radnych, którzy zgodnie z prawem sprawują również funkcje nadzorcze wobec wójta, burmistrza, prezydenta.

Prezydent Andrzej Duda 12.07.2017r. zawetował nowelizację ustawy o Regionalnych Izbach Obrachunkowych.

Jak poinformowała Kancelaria Prezydenta RP, kwestia poddana pod ponowne rozpatrzenie przez Sejm dotyczy wprowadzanej ustawą możliwości natychmiastowego odwołania wójta (burmistrza albo prezydenta miasta), rozwiązania zarządu powiatu lub województwa, jak też możliwości natychmiastowego zawieszenia organów poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, w tym rady gminy, rady powiatu i sejmiku województwa, w związku z negatywną opinią regionalnej izby obrachunkowej w sprawie programu postępowania naprawczego. Obecnie opinia negatywna izby do programu postępowania naprawczego niweluje jedynie możliwość samodzielnego uchwalenia budżetu przez jednostkę samorządową. W takich przypadkach budżet ustala regionalna izba obrachunkowa. "Istnieje wątpliwość, czy proponowany tryb odwołania albo zawieszenia organu jednostki samorządowej, w połączeniu z rozszerzeniem o kryterium gospodarności przedmiotowego zakresu kontroli spraw finansowych samorządu, nie stanowi nadmiernej ingerencji w samodzielność jednostek samorządu terytorialnego" - podkreślono w komunikacie Kancelarii Prezydenta.